SON DUYURULAR
Musa Kocaman: Hak Kayıpları Giderilmeden Maaş Konuşulmaz!
1999 ve 2008 yıllarında çıkarılan yasalar, Türkiye'de emeklilik sisteminin yapısını köklü biçimde değiştirmiş, emeklilerin hakları ve aylık hesaplama yöntemleri üzerinde önemli sonuçlar doğurmuştur.
1999 yılında çıkarılan 4447 sayılı Kanun ile emeklilik yaşı yükseltilmiş, prim gün şartları artırılmış ve emeklilik koşulları ağırlaştırılmıştır. 2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun ile ise emekli aylığının hesaplanma yöntemi değiştirilmiş, aylık bağlama oranları yeniden düzenlenmiş ve emekli maaşlarının belirlenmesinde farklı bir sistem uygulanmaya başlanmıştır.
Bu iki düzenleme, emeklilik sisteminde farklı dönemlerde çalışmış vatandaşlar arasında önemli hesaplama farklılıklarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Özellikle aylık bağlama oranları ve kazanç güncelleme yöntemindeki değişiklikler, emeklilerin gelir düzeyini doğrudan etkileyen unsurlar hâline gelmiştir.
En Düşük Emekli Maaşı 70 Bin Liraydı
Üstelik SGK uzmanlarının hesaplamalarına göre, 1999 ve 2008 yıllarında hayata geçirilen emekli maaşı hesaplama yöntemi değişiklikleri yapılmamış olsaydı, 2024 yılında 7.500 TL olan bir emekli maaşı 25 bin TL seviyesinde olacaktı. Aynı hesaplama yaklaşımıyla 2026 yılında en düşük emekli maaşının yaklaşık 70 bin TL olması gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Bu tablo, emeklilerin yaşadığı gelir kaybının yalnızca bugünkü maaş artışlarıyla açıklanamayacağını, emeklilik sisteminde yapılan yapısal değişikliklerin de sorgulanması gerektiğini göstermektedir.
Bugün 23 bin 500 lira olan en düşük emekli maaşı, 1999 ve 2008 yılı değişiklikleri olmasaydı en düşük emekli maaşı 70 bin lira olacaktı. Bu demektir ki söz konusu iki yasa değişikliğiyle emeklinin gelir kaybı 46 bin 500 lira.
1999 öncesi emeklilik sisteminin esasları
1999 öncesi emeklilik sisteminin esaslarına göre;
- Kadınlar: 20 yıl sigortalılık ve 5.000 prim günüyle yaş şartı olmadan emekli olabiliyordu.
- Erkekler: 25 yıl sigortalılık ve 5.000 prim günüyle yaş şartı olmadan emekli olabiliyordu.
- Alternatif emeklilik: 50 yaşını dolduran kadınlar ve 55 yaşını dolduran erkekler, 5.000 prim günüyle emekli olabiliyordu.
- Kısmi emeklilik: 15 yıl sigortalılık ve 3.600 prim günüyle, kadınlarda 50, erkeklerde 55 yaş koşuluyla emeklilik mümkündü.
- Aylık bağlama oranı: Eski SSK hesaplama sisteminde gösterge tablosundan aylık bağlananlar için temel oran yüzde 60'tı. Prim günü ve yaşa bağlı artırımlar da uygulanabiliyordu.
Emeklilik sisteminde yıllar içinde yapılan değişikliklerin yükü, çalışma hayatını tamamlamış milyonlarca insanın omuzlarına bırakılmamalıdır. Emekliler, geçmişte ödedikleri primlerin ve çalışma yıllarının karşılığını alabilmelidir.
Bugün sürekli en düşük emekli maaşının kaç lira olması gerektiğini tartışıyoruz. Oysa önce emeklilik sistemindeki adaletsizlikleri düzeltmemiz gerekiyor.
Önce 1999 ve 2008 yasalarıyla oluşan hak kayıplarını giderelim. Önce emeklilik sistemindeki adaleti sağlayalım. Ondan sonra emekli maaşı ne kadar olmalı, nasıl belirlenmeli, bunu konuşalım.
Bizim talebimiz yalnızca maaş artışı değildir. Biz, emeklilikte hakkaniyetin yeniden tesis edilmesini istiyoruz.
Çünkü emeklilik bir lütuf değil, yıllarca çalışarak ve prim ödeyerek kazanılmış bir haktır.
Emekli maaşlarında çözüm önerimiz: Üç kademeli maaş sistemi
Emeklilik sisteminde geçmişten gelen hak kayıpları giderildikten sonra, emekli maaşlarının belirlenmesinde de adil, anlaşılır ve sürdürülebilir bir modele geçilmelidir.
MESK olarak önerimiz, üç kademeli emekli maaşı sistemidir:
- Birinci kademe: Referans alınacak tam emekli maaşı.
- İkinci kademe: Birinci kademedeki maaşın yüzde 16 altında.
- Üçüncü kademe: Birinci kademedeki maaşın en fazla yüzde 20 altında.
Bu modelle emekliler arasındaki gelir farklılıklarının makul sınırlar içinde tutulmasını, çalışma hayatı boyunca ödenen primlerin ve kazanılmış hakların gözetilmesini hedefliyoruz.
Amacımız bütün emeklilere aynı maaşı vermek değil; emekliler arasındaki gelir uçurumunu ortadan kaldıran, hakkaniyetli ve öngörülebilir bir maaş sistemi oluşturmaktır.
Önce geçmişin hak kayıplarını giderelim, ardından üç kademeli adil maaş sistemini hayata geçirelim. Emeklinin hakkını teslim edelim.
Musa Kocaman
MESK Genel Başkanı
