Kayıt Dışı İstihdam: Kamu Zararda, Vatandaş Mağdur
Türkiye’de kayıt dışı istihdam, hem kamu maliyesini hem de milyonlarca çalışanın geleceğini tehdit eden yapısal bir sorun olmaya devam ediyor.
2023 yılı verilerine göre Türkiye’de kayıt dışı istihdam edilen kişi sayısı 8,3 milyona ulaşmış durumda. Bu rakam, 2014 yılında yaklaşık 3 milyon seviyesindeydi. Aradan geçen yıllarda kayıt dışı çalışmanın azalması beklenirken, tam tersine ciddi bir artış yaşandığı görülmektedir.
Bu tablo, yalnızca çalışanlar açısından değil, devlet açısından da büyük bir gelir kaybı anlamına gelmektedir. Sigortasız çalıştırılan her işçi;
prim geliri kaybı,
vergi kaybı,
sosyal güvenlik sisteminde sürdürülebilirlik sorunu olarak kamuya geri dönmektedir.
Ancak sorunun en ağır yükünü, yıllarca emek veren çalışanlar taşımaktadır.
Kayıt dışı çalıştırılan milyonlarca yurttaşımız, yaşları ilerlediğinde emeklilik hakkı elde edememekte, prim günleri eksik kaldığı için sosyal güvenceye erişememektedir. Bugün Türkiye’de önemli bir kesim, fiilen çalışmış olmasına rağmen “resmiyette hiç çalışmamış” kabul edilmektedir.
Mağduriyetin En Yoğun Yaşandığı Sektör: İnşaat
Bu mağduriyetin en yoğun yaşandığı sektörlerin başında ise inşaat sektörü gelmektedir.
Gündelik yevmiye usulüyle, elden ödeme yöntemiyle, geçici ve taşeron ilişkileri içinde çalışan binlerce emekçi;
yıllarca şantiyelerde çalışmış, ağır ve tehlikeli işlerde emek vermiş, ancak sigorta kaydı yapılmadığı için bugün emeklilik hakkından mahrum kalmıştır.
İnşaat sektöründe kayıt dışı çalışmanın yaygınlığı, bu alandaki emeklilik mağduriyetini derinleştirmekte; ilerleyen yaşlarda sosyal destek ihtiyacını artırmaktadır.
Sosyal Güvenlik Sistemi İçin Alarm Niteliğinde
Kayıt dışı istihdam yalnızca bireysel bir sorun değil, Türkiye’nin sosyal güvenlik sistemi açısından da alarm verici bir tabloyu ortaya koymaktadır.
Bugün milyonlarca kişi emeklilik hayali kuramazken, sistemin yükü yalnızca kayıtlı çalışanların omuzlarına bırakılmaktadır. Bu durum uzun vadede hem gelir adaletini hem de sosyal dengeyi zedelemektedir.
Kayıt dışı istihdamla mücadele etmek elzemdir. Denetimlerin artırılması, işveren teşviklerinin güçlendirilmesi, geçmişte sigortasız çalıştırılmış kişilere yönelik telafi edici düzenlemelerin gündeme alınması gerekmektedir.
Aksi hâlde, bugün kulak arkası edilen bu sorun, yarının en büyük sosyal krizlerinden biri hâline gelme riski taşımaktadır.