EMEKLİ PROGRAMI
Emeklinin Onurlu Yaşam Hakkı ve Sosyal Devlet Sorumluluğu
Ülkemize uzun yıllar hizmet etmiş, emek sarf etmiş ve emeklilik hakkı elde etmiş olan vatandaşlarımızın, yaşamlarının bu dönemini hak ettikleri refah, huzur ve güven içinde sürdürebilmeleri, sosyal devlet anlayışının vazgeçilmez bir gereğidir.
Emeklilik, insanın yıllarca sürdürdüğü çalışma hayatının ardından insanca yaşamaya, dinlenmeye, sağlıklı bir çevrede hayatını sürdürmeye ve toplumsal yaşamın içinde var olmaya hak kazandığı bir dönemdir.
Bu bağlamda emeklilerimizin yaşadığı ekonomik ve toplumsal sorunlara kalıcı ve yapısal çözümler getirmek, Memur ve Emekli Sendikaları Konfederasyonumuzun (MESK) en temel sorumluluklarından biridir.
Emeklilerimizin sorunları yalnızca aylık gelir düzeyiyle sınırlı değildir. Büyükşehirlerde artan yaşam maliyetleri, konut sorunu, sağlık hizmetlerine erişim, çevresel koşullar, sosyal izolasyon ve kırsal bölgelerdeki altyapı eksiklikleri, emeklilerin yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Bu sorunların çözümü; gelir güvencesini, sağlık hakkını, yaşanabilir çevreyi, sosyal dayanışmayı ve isteyen emeklilerin kendi köyünde veya memleketinde yaşama imkânını birlikte ele alan kapsamlı bir kamu politikası gerektirmektedir.
Programımızın temel yaklaşımı şudur:
Emekli, nerede yaşarsa yaşasın onurlu, sağlıklı ve güvenli bir hayat sürme hakkına sahip olmalıdır. Büyükşehirde yaşayan emeklinin yaşam koşulları iyileştirilmeli, kırsalda yaşayan emekli desteklenmeli, köyüne dönmek isteyen emekliye ise planlı ve gönüllü bir dönüş imkânı sunulmalıdır.
PROGRAMIN BÜTÜNSEL UYGULAMA YAKLAŞIMI
1. Büyükşehirlerde yaşam güvencesi
Emeklilik gelirleri, konut, sağlık, ulaşım ve sosyal yaşamın iyileştirilmesi.
2. Kırsalda yaşam güvencesi
Kırsal bölgelerde yaşayan emeklilerin sağlık, altyapı, ulaşım ve sosyal hizmetlere erişiminin güçlendirilmesi.
3. Gönüllü ve planlı köye dönüş
Doğu Anadolu Bölgesi pilot yaklaşımıyla konut, üretim, teknik destek ve temel hizmetleri bir araya getiren yerleşim modeli.
ÜÇ KADEMELİ EMEKLİLİK SİSTEMİ
Tek çatı altında adaletli emeklilik sistemi
Emeklilerin ekonomik refahı ve yaşam güvenliği, sürdürülebilir bir emeklilik sistemiyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle emeklilik sisteminin bütüncül, adil ve sosyal devlet anlayışına uygun biçimde yeniden değerlendirilmesini talep ediyoruz.
Emeklilik gelirlerinin, farklı çalışma ve sigortalılık geçmişlerini dikkate alan; ayrımcılığı azaltan, sosyal korumayı güçlendiren ve insanca yaşamı önceleyen bir sistem içinde ele alınması kapsamında ÜÇ KADEMELİ EMEKLİLİK SİSTEMİ 'ni kamuoyunun dikkatine sunuyoruz.
Taleplerimiz:
• Emeklilik sistemi sadeleştirilmeli; 4A, 4B ve 4C gibi farklı statüler arasındaki yapısal ayrımların giderilmesine yönelik, tüm yurttaşları kapsayan birleşik ve adaletli bir emeklilik sistemi oluşturulmalıdır.
• Emeklilik aylıklarının belirlenmesinde kademeli ve adil bir gelir düzenlemesi ele alınmalıdır. Bu kapsamda, üst kademe emeklilik aylığı esas alınarak ikinci kademe için yüzde 10, üçüncü kademe için yüzde 20 daha düşük aylık alacak şekilde maaşların adaleti sağlayacak biçimde yeniden düzenlenmesi elzemdir.
• Dul, yetim ve iş göremezlik gibi sosyal güvenlik destekli sürekli gelir kalemleri, sosyal korumayı ve insanca yaşamı gözeten bir yaklaşımla yeniden yapılandırılmalıdır.
• Emeklilerin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesine imkân tanıyan, yoksulluk riskini azaltan ve gelir kaybını önlemeye yönelik sosyal güvence mekanizmaları geliştirilmelidir.
1. BÜYÜKŞEHİRLERDE EMEKLİNİN YAŞAM KALİTESİNİ ARTIRMA PROGRAMI
1.1. Amaç ve kapsam
Büyükşehirlerde yaşayan emeklilerimizin yükselen yaşam maliyetleri, konut sorunu, sağlık hizmetlerine erişim, çevresel koşullar, ulaşım giderleri ve sosyal izolasyon gibi sorunlarına kalıcı ve yapısal çözümler geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
Emeklinin, yaşadığı şehirden ayrılmak zorunda kalmadan; yeterli gelire, erişilebilir sağlık hizmetlerine, güvenli konuta, sosyal yaşama ve sağlıklı bir çevreye ulaşabilmesi temel hedefimizdir.
Bu kapsamda, ekonomik güvenceyi güçlendiren sosyal devlet politikaları ile emeklilerin yaşam kalitesini artıran şehir planlaması birlikte ele alınmalıdır.
1.2. Sağlıkta erişilebilirlik, 7/24 mobil hizmet ve koruyucu sağlık
Sağlık hizmetlerine erişim, emeklilerin yaşam kalitesinin temel unsurlarından biridir. Emeklilerimizin sağlık ihtiyaçlarının yaş, gelir, ikamet yeri ve hareket kabiliyeti bakımından değerlendirilmesi; sağlık hizmetlerinin erişilebilir, sürekli ve koruyucu nitelikte olması gerekmektedir.
Taleplerimiz:
• Emeklilerimizin sağlık kuruluşlarında 7 gün 24 saat hizmete erişebilmesi; acil durumlarda kesintisiz müdahale sağlanması.
• Randevu sisteminin, acil olmayan hizmetlerde de yaşlıların ve özel ihtiyaç sahibi emeklilerin bekleme sürelerini azaltacak şekilde iyileştirilmesi.
• Her altı ayda bir düzenli sağlık kontrollerini içeren koruyucu sağlık programının geliştirilmesi.
• İlaç ve muayene katkı paylarının emeklilerin ekonomik durumunu gözeten biçimde kaldırılması veya kamu tarafından karşılanması yönünde düzenlemeler yapılması.
• Kronik hastalıkların takibi, erken teşhis, beslenme, fiziksel aktivite ve sağlıklı yaşlanma hizmetlerinin yaygınlaştırılması.
1.3. Büyükşehirlerde sağlıklı ve yaşanabilir emekli yerleşim alanları
Büyükşehirlerde emeklilerin güvenli, erişilebilir ve sosyal açıdan aktif bir yaşam sürdürebilmesi için emekli dostu şehir planlaması geliştirilmelidir.
Taleplerimiz:
• Emeklilere uygun fiyatlı kiralık konut ve sosyal konut modellerinin geliştirilmesi.
• Güvenli, erişilebilir ve enerji verimliliği yüksek konutların desteklenmesi.
• Belediye bünyesinde emekli yaşam merkezleri, sosyal dayanışma alanları ve kültür merkezleri oluşturulması.
• Yeşil alanlar, yürüyüş yolları, dinlenme alanları ve yaşlı dostu kamusal mekânların artırılması.
• Toplu ulaşımda emeklilerin ekonomik yükünü azaltan uygulamaların geliştirilmesi.
• Yalnız yaşayan veya sosyal desteğe ihtiyaç duyan emekliler için sosyal hizmet ve dayanışma mekanizmalarının güçlendirilmesi.
1.4. Kamu kurumları ve yerel yönetimlerle iş birliği
Emeklilerin büyükşehirlerdeki yaşam koşullarını iyileştirmek amacıyla merkezi yönetim, yerel yönetimler, ilgili kamu kurumları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları arasında iş birliği mekanizmaları oluşturulmalıdır.
MESK, emeklilerin taleplerinin ilgili kurumlara aktarılması, politika geliştirme süreçlerine katkı sunulması ve uygulamaların izlenmesi konusunda aktif rol üstlenmeyi hedeflemektedir.
2. KIRSAL BÖLGELERDE YAŞAYAN EMEKLİLERİ DESTEKLEME PROGRAMI
2.1. Amaç ve kapsam
Kırsal bölgelerde ve köylerde yaşayan emeklilerimizin sağlık, ulaşım, altyapı, konut, sosyal hizmetler ve temel ihtiyaçlara erişim bakımından karşılaştıkları güçlüklerin giderilmesi amaçlanmaktadır.
Kırsal yaşamı tercih eden veya uzun yıllardır köyünde ikamet eden emeklinin, bulunduğu yerden ayrılmak zorunda kalmadan güvenli, sağlıklı ve sürdürülebilir bir hayat sürdürebilmesi sosyal devletin sorumluluk alanındadır.
Kırsal bölgelerdeki hizmetlerin geliştirilmesi yalnızca bireysel emekli ihtiyaçlarını değil, köylerin yaşam kapasitesini ve yerel toplumsal dayanışmayı da güçlendirmelidir.
2.2. Kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerine erişim
Kırsal alanlarda yaşayan emeklilerin sağlık hizmetlerine erişiminde yaşanan mesafe, ulaşım ve personel yetersizliği gibi sorunlara yönelik çözümler geliştirilmelidir.
Taleplerimiz:
• Köy ve kırsal yerleşimlerde sağlık kuruluşlarına ulaşımı kolaylaştıracak düzenli ve erişilebilir ulaşım modelleri geliştirilmelidir.
• Koruyucu sağlık hizmetleri, düzenli kontroller ve sağlık taramaları kırsal yerleşimlere ulaştırılmalıdır.
• İhtiyaç duyulan bölgelerde gezici sağlık ekipleri ve mobil sağlık hizmetleri yaygınlaştırılmalıdır.
• Sağlık hizmetlerinin sürekliliği için aile hekimliği ve ilgili sağlık kuruluşları arasındaki koordinasyon güçlendirilmelidir.
2.3. Mobil sağlık hizmetleri ve hastane standartlarında erişim
Kırsal ve dağlık bölgelerde yaşayan emeklilerin sağlık hizmetlerine erişimini güçlendirmek amacıyla, bölgesel ihtiyaçlara göre mobil sağlık birimleri ve ileri düzey mobil sağlık hizmetleri planlanmalıdır.
MESK’in önerisi, ihtiyaç ve fizibiliteye göre mobil hizmetlerin yalnızca temel tarama hizmetleriyle sınırlı kalmaması; uygun koşullarda daha kapsamlı sağlık hizmetleri sunabilen yapılarla desteklenmesidir.
Değerlendirilmesi gereken hizmet standartları:
• Laboratuvar ve görüntüleme hizmetleri.
• Acil müdahale kapasitesi.
• İleri sağlık hizmetlerine yönlendirme ve hasta nakli.
• Gerektiğinde yataklı tedavi hizmetlerine erişim.
• Bölgesel ihtiyaçlara göre konaklama ve bakım desteği.
Tam teşekküllü, tam teçhizatlı ve yataklı mobil hastaneler önerisi; tıbbi güvenlik, personel, ruhsatlandırma, altyapı, maliyet ve hizmet sürekliliği bakımından yetkili sağlık kurumlarıyla birlikte teknik olarak değerlendirilmelidir. Bu yaklaşımın amacı, özellikle uzak ve dağlık bölgelerde emeklilerin sağlık hizmetine erişimindeki eşitsizlikleri azaltmaktır.
2.4. Kırsal altyapı ve yaşanabilir çevre
Taleplerimiz:
• İçme suyu, kanalizasyon, elektrik ve internet altyapısının iyileştirilmesi.
• Kış şartlarında ulaşımın sürdürülebilirliğinin sağlanması.
• Köy yollarının bakım ve güvenlik ihtiyaçlarının giderilmesi.
• Emeklilerin yaşadığı konutların bakım, onarım ve erişilebilirlik ihtiyaçlarının desteklenmesi.
• Atık yönetimi, çevre temizliği ve sağlıklı yaşam alanları için yerel hizmetlerin geliştirilmesi.
2.5. Ulaşım, sosyal yaşam ve yerel dayanışma
Kırsal bölgelerde yaşayan emeklilerin yalnızca temel sağlık hizmetlerine değil, sosyal ve kültürel hayata da erişebilmesi gerekmektedir.
Bu kapsamda:
• İlçe merkezlerine, hastanelere, pazarlara ve kamu hizmetlerine ulaşımı kolaylaştıran ulaşım modelleri.
• Emeklilerin bir araya gelebileceği sosyal ve kültürel alanlar.
• Kuşaklar arası dayanışma ve yerel kültürün aktarımına yönelik çalışmalar.
• Gönüllülük esasına dayalı sosyal, kültürel ve üretim faaliyetleri.
• Yerel yönetimler ve ilgili kurumlarla ortak hizmet projeleri.
3. EMEKLİNİN GÖNÜLLÜ VE PLANLI KÖYÜNE DÖNÜŞ PROGRAMI
3.1. Amaç ve kapsam
Kendi köyünde, ata ocağında veya memleketinde yaşam kurmak isteyen emeklilerimize; sağlıklı, güvenli, ekonomik açıdan sürdürülebilir ve sosyal hizmetlere erişimi bulunan bir yaşam alanı oluşturulması amaçlanmaktadır.
Köye dönüş, emeklinin ekonomik zorunluluk nedeniyle büyükşehirden uzaklaştırılması değil; kendi tercihi doğrultusunda, kamu planlaması ve sosyal devlet desteğiyle gerçekleştirebileceği bir yaşam seçeneği olmalıdır.
MESK’in Doğu Anadolu Bölgesi’ni pilot bölge olarak ele alan köye dönüşe yönelik yasa teklifi çalışması, bu programın yasal ve kurumsal altyapısının geliştirilmesinde temel alınacak başlıklardan biri olarak değerlendirilecektir.
3.2. Doğu Anadolu Bölgesi pilot uygulama alanı
Köye dönüş programı kapsamında Doğu Anadolu Bölgesi’nin pilot uygulama alanı olarak değerlendirilmesi önerilmektedir.
Bu çerçevede:
• Pilot il, ilçe ve köylerin belirlenmesine yönelik ihtiyaç ve fizibilite çalışması yapılmalıdır.
• Bölgenin coğrafi koşulları, nüfus yapısı, mevcut konut durumu, altyapısı ve sağlık hizmetlerine erişimi incelenmelidir.
• Emeklilerin yerleşim tercihleri, aile bağları ve ekonomik koşulları dikkate alınmalıdır.
• İlgili kamu kurumları ve yerel yönetimlerle ortak bir uygulama çerçevesi geliştirilmelidir.
• Pilot uygulamanın sonuçları ölçülmeli; ihtiyaç halinde program kapsamı ve uygulama modeli yeniden değerlendirilmelidir.
3.3. Ata ocağında yaşam için konut ve üretim desteği
Emeklilerimizin kendi köyünde veya memleketinde yaşam kurabilmesi için konut ve üretim alanında kamu destekli modeller geliştirilmelidir.
Taleplerimiz:
A. Konut desteği
• Köyünde evi bulunan emeklilerimize ev bakım ve onarımı için hibe veya uygun koşullu destek sağlanması.
• Konutu bulunmayan veya yaşanabilir bir konuta ihtiyaç duyan emeklilerimiz için kamu destekli konut modelleri oluşturulması.
• İhtiyaç sahibi emeklilere yönelik konut desteğinin gelir durumu, sağlık koşulları ve mevcut konut durumu dikkate alınarak planlanması.
• Konutların güvenli, erişilebilir, enerji verimli ve bölgesel iklim koşullarına uygun olması.
B. Üretim alanı desteği
• Üretime katılmak isteyen emeklilerimize uygun şartlarda üretim alanı, tarımsal girdi veya başlangıç desteği sağlanması.
• Tarımsal faaliyetlerin emeklinin yaşı, sağlık durumu ve gönüllü tercihleri dikkate alınarak planlanması.
• Üretim faaliyetlerinin kooperatifler ve yerel ekonomik yapılarla bağlantılı biçimde değerlendirilmesi.
• Emeklinin üretim faaliyetinden elde ettiği ürünlerin pazarlanmasına yönelik destek mekanizmalarının geliştirilmesi.
3.4. Üreten Emekli – Verimli Toprak Modeli
Emeklilerimizin bilgi, deneyim ve emeğini gönüllü olarak değerlendirebileceği; kırsal kalkınmayı, yerel üretimi ve ek gelir imkânlarını destekleyen Üreten Emekli – Verimli Toprak Modeli geliştirilmelidir.
Bu model, emeklilerin zorunlu olarak çalıştırılması anlayışına değil, üretime gönüllü katılımına ve uygun çalışma koşullarına dayanmalıdır.
Taleplerimiz:
• Emeklilere tarımsal üretim ve yerel üretim faaliyetleri için hibe niteliğinde destekler sağlanması.
• Üretim yapan emeklilerin ürünlerinin kooperatifler aracılığıyla değerlendirilmesi ve pazarlanması.
• Kooperatiflerin ürün toplama, depolama, işleme ve satış süreçlerinde desteklenmesi.
• Üretime katılan emeklilere ek gelir imkânı sağlayacak, şeffaf ve sürdürülebilir ekonomik modeller geliştirilmesi.
• Tarımsal faaliyetlerde emeklinin yaşına, sağlık durumuna ve bireysel tercihlerine uygun üretim biçimlerinin teşvik edilmesi.
3.5. Mobil tarım danışmanlığı ve teknik destek
Kırsal bölgelerde üretime katılmak isteyen emeklilerimizin bilgi ve teknik destek ihtiyacının karşılanması için Mobil Tarım Danışmanlığı Programı oluşturulmalıdır.
Bu kapsamda:
• Ziraat mühendisleri aracılığıyla köylere ve üretim alanlarına yönelik yerinde danışmanlık hizmetleri sağlanmalıdır.
• Toprak analizi, ürün seçimi, sulama, gübreleme, hastalık ve zararlı yönetimi gibi konularda teknik eğitimler verilmelidir.
• Bölgenin iklimine, toprak yapısına ve üretim koşullarına uygun tarımsal planlama yapılmalıdır.
• Emeklilerin üretim faaliyetlerinde karşılaştıkları sorunlara hızlı ve işlevsel teknik destek sunulmalıdır.
• Kooperatiflerle iş birliği içinde üretim planlaması, ürün kalitesi ve pazarlama konusunda eğitimler geliştirilmelidir.
Mobil tarım danışmanlığı; yalnızca üretim miktarını artırmayı değil, emeklilerin bilgiye erişimini, üretim maliyetlerinin yönetilmesini ve gönüllü üretim faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini hedeflemelidir.
3.6. Sağlık, ulaşım ve sosyal hizmetlerin planlı yerleşimle bütünleştirilmesi
Köye dönüş programı, yalnızca konut ve tarımsal üretim desteğiyle sınırlı kalmamalıdır. Emeklinin yerleştiği bölgede sağlık, ulaşım, altyapı ve sosyal yaşam hizmetleri de birlikte planlanmalıdır.
Taleplerimiz:
• Pilot yerleşim alanlarında sağlık hizmetlerine erişim planının oluşturulması.
• Hastane ve ilçe merkezlerine düzenli ulaşım imkânlarının geliştirilmesi.
• Kırsal yerleşimlerde sosyal ve kültürel yaşam alanlarının oluşturulması.
• İçme suyu, kanalizasyon, elektrik, internet ve ulaşım altyapısının güçlendirilmesi.
• Kış koşullarına ve bölgesel ihtiyaçlara uygun konut ve hizmet planlaması.
• Gönüllü olarak köyüne dönen emeklilerin yaşam koşullarının düzenli olarak izlenmesi.
3.7. Yasal ve kurumsal çerçeve
MESK tarafından geliştirilen Doğu Anadolu Bölgesi pilot uygulamasına yönelik yasa teklifi, aşağıdaki konuları kapsayacak biçimde detaylandırılmalıdır:
Politika alanı Düzenleme ihtiyacı
Pilot bölge İl, ilçe ve köy belirleme kriterleri
Konut Hibe, onarım ve kamu destekli konut modelleri
Üretim Üretim alanı, girdi ve kooperatif desteği
Sağlık Yerel sağlık hizmetleri ve mobil destek
Ulaşım İlçe merkezi ve hastane erişimi
Teknik destek Mobil tarım danışmanlığı
Finansman Kamu kaynakları, destek mekanizmaları ve denetim
Koordinasyon Merkezi yönetim, yerel yönetimler ve ilgili kurumlar
Yasa teklifinin ayrıntılı hükümleri, mevcut mevzuat, ilgili kamu kurumlarının görev alanları ve finansman olanakları incelenerek hazırlanmalıdır.
SONUÇ
Emeklinin Onurlu Yaşam Hakkı, Türkiye’nin Sosyal Devlet Sorumluluğudur
MESK Emekli Programı; emeklilerin yaşam koşullarını yalnızca aylık gelir üzerinden değerlendirmeyen, emeklinin yaşamının bütününü merkeze alan kapsamlı bir politika yaklaşımıdır.
Büyükşehirlerde yaşayan emeklilerimizin ekonomik ve sosyal yaşam koşullarının iyileştirilmesi, kırsal bölgelerde yaşayan emeklilerimizin temel hizmetlere erişiminin güçlendirilmesi ve köyüne dönmek isteyen emeklilerimize planlı bir yaşam seçeneği sunulması, birbirini tamamlayan üç temel politika alanıdır.
Bu programla;
• Emeklilik sisteminde adalet ve sosyal korumanın güçlendirilmesi,
• Sağlık hizmetlerine erişimin genişletilmesi,
• Yaşanabilir konut ve çevre koşullarının geliştirilmesi,
• Kırsal bölgelerde temel hizmetlerin güçlendirilmesi,
• Gönüllü üretim ve kooperatif dayanışmasının desteklenmesi,
• Emeklinin köyüne dönüşünün konut, sağlık ve altyapı planlamasıyla güvence altına alınması
hedeflenmektedir.
Emeklilerimizin yıllarca verdiği emeğin karşılığı yalnızca bir maaş değil, onurlu ve güvenli bir yaşam hakkıdır.
MESK olarak, bu hedef doğrultusunda ilgili paydaşlarla birlikte TBMM’yi, kamu kurumlarını ve yetkili kamu yöneticilerini gerekli yasal, idari ve sosyal politikaları geliştirmeye davet ediyoruz.
Emeklinin onurlu yaşamı, bu ülkenin sosyal devlet anlayışının ve toplumsal vicdanının bir gereğidir.
Musa Kocaman
MESK Genel Başkanı